Cursus D1

 

‘Dietrich Bonhoeffer, Verzet en overgave’

 

 

Nadat we een aantal seizoenen de Ethiek van Bonhoeffer hebbenbestudeerd, willen we ons dit najaar buigen over de belangrijkste brieven uit Verzet en overgave. De verschijning van Widerstand und Ergebung in 1951 betekende de grote doorbraak van de theologie van Dietrich Bonhoeffer. De twee jaar eerder verschenen Ethik (eveneens uitgegeven door Eberhard Bethge) had in eerste instantie weinig opzien gebaard, maar dit boek met brieven en aantekeningen uit de gevangenis van Tegel betekende niet minder dan een revolutie in de theologie. “Spreken en handelen in een seculiere maatschappij ‘auch wenn es keinen Gott gäbe’, een niet religieuze interpretatie van bijbelse en theologische begrippen, zonder God met God leven, alleen de lijdende God kan helpen”, het zijn allemaal uitspraken, die nog nooit eerder waren gehoord en waarvan de strekking tot op de dag van vandaag niet helemaal door is gedrongen. De ‘God is dood-theologie’ theologie van de jaren zestig (van o.a. John A.T. Robinson, Harvey Cox, Richard Shaull en Gabriel Vahanian) ging ermee aan de haal maar miste de diepgang van Bonhoeffer, de grote Karl Barth zag er niet veel in, maar iemand als Dorothee Sölle werd er diep door geraakt en zwaar door beïnvloed. Hoe het ook zij, wie de uitspraken van Bonhoeffer serieus neemt, zal op zoek moeten naar een andere, nieuwe manier van theologie bedrijven. Met de uitvoering van wat ik het “project Bonhoeffer” pleeg te noemen is nog maar nauwelijks een begin gemaakt. Wat gaan we doen op vier ochtenden?

 

  1. We lezen, om met de deur in huis te vallen, de belangrijkste brief uit Verzet en overgave, die van 30 april 1944 (DBW 8, 402-409, ned. vert. 275-277) waarin hij na meer dan een jaar gezwegen te hebben over theologische thema’s spreekt over “wat hem voortdurend bezighoudt”. Hierin spreekt hij voor het eerst over een religieloos christendom en over het openbaringspositivisme van Karl Barth.

  2. De brief van 8 juni 1944 (DBW 8, 474-483, Ned. vert. 320-324), waarin Bonhoeffer spreekt over de werkhypothese ‘God’ en over de mondigheid van de mens.

  3. De brief van 16/18 juli 1944 (DBW 8, 526-538, Ned. vert. 356-362) over het lijden van God. God redt niet door zijn almacht maar door mee te lijden. In deze brief vinden we het beroemd geworden citaat: “alleen de lijdende God kan helpen”.

  4. Als bijlage bij de bief van 3 augustus 1944 stuurt Bonhoeffer aan Bethge een “Entwurf einer Arbeit”. Bonhoeffer schrijft, dat hij zijn nieuwe opvattingen zou willen samenvatten in een boekje van hooguit honderd pagina’s. In dit ontwerp schetst hij de indeling van dat boekje en wij gaan er over nadenken wat erin had kunnen staan.

 

Met DBW 8 wordt bedoeld de uitgave van Widerstand und Ergebung,zoals die is verschenen als achtste deel van de Dietrich Bonhoeffer Werke. Herausgegeben von Christian Gremmels, Eberhard Bethge und Renate Bethge in Zusammenarbeit mit Ilse Tödt, Chr. Kaiser Verlag, München 1998.

 

Met ‘Ned. vert. ‘wordt bedoeld de Nederlandse vertaling van Leo Lagendijk: Verzet en overgave, Uitgeverij Ten Have, Baarn 2003.

 

Inleider: Dr. Wilken Veen, predikant Leerhuis Tenach en Evangelie, Amsterdam

Plaats: De Buorskip, Beetsterzwaag

Data: 15 oktober, 12 november, 26 november, 10 december 2014

Tijd: 10.30 – 12. 30 uur

​© 2019-2020 | fries leerhuis | Olterterperkring