Cursus A

 

Mystiek en verzet

 

 

Een serie lezingen over de omgang met Adonaj in het maatschappelijk leven van alledag. Wat we beluisteren in de kritische spiritualiteit van 20e eeuwse vóórgangers en wat we proeven in poëzie en beeldende kunst.

 

 

3 oktober 2016   ‘De mystieke molen van Miskotte’ over De weg van het gebed

 

Prof. dr. Maarten den Dulk, emeritus hoogleraar praktische theologie aan de Rijksuniversiteit van Leiden.

 

Na zijn emeritaat in 1959 werd K.H. Miskotte betrokken bij een synodale commissie die moest rapporteren over ‘het gebed’. Het was de bedoeling om een antwoord te geven op de vraag van veel gemeenteleden die geen raad meer wisten met de dagelijkse gebedspraktijk. Het ontwerp dat Miskotte zelf schreef werd echter als te moeilijk beschouwd voor een pastorale handreiking. Het verscheen als feuilleton in In de Waagschaal en werd als boek uitgegeven in 1962 en sindsdien herzien, herdrukt en vertaald, zowel in het Duits als in het Engels. Het boekje werd door zijn opvolger H. Berkhof begroet als een werk met enerzijds ‘mystiek gehalte’ en ‘gereformeerde bevindelijkheid’ en anderzijds bedoeld ‘voor de moderne mens’ en getuigend van ‘modern levensgevoel’. We zullen bij het lezen van dit boekje letten op deze beide aspecten. Het gaat zowel om een zekere Mystiek als om een politieke daad van Verzet. Het is echter niet de bedoeling om de jaren zestig terug te halen, maar om tot een eigen en eigentijdse verwerking te komen.

 

 

31 oktober 2016   ‘Hoe de mysticus Martin Buber zich bekeerde tot het dialogisch denken’

 

Prof. dr. Theo Witvliet, emeritus hoogleraar theologische encyclopedie aan de Universiteit van Amsterdam
 

Martin Buber (1878-1965) was in zijn vroege jaren een mysticus. Extatische ervaringen waren hem niet vreemd. In 1909 publiceert hij een rijke verzameling teksten van mystieke uitingen uit verschillende tijden en culturen, van Lao-Tse tot Meister Eckhart en Hildegard von Bingen. Extatische getuigenissen wordt een bestseller. Ook Bubers eerste Chassidische publicaties zijn doordrongen van mystiek.

 

De Eerste Wereldoorlog betekent voor Buber een crisis en een nieuw begin. Hij ontdekt het eigene van het bijbels spreken over de Naam. Dat brengt hem tot een dialogisch denken dat tot uitdrukking komt in zijn bekendste wijsgerig werk Ik en Jij (1923). Daarin staat de bekende zin ‘In den beginne is de relatie’, een tegendraads geluid in de huidige ego-cultuur.

 

Vanavond gaan we nader in op het hoe en waarom van Bubers ‘bekering’.

 

 

28 november 2016   ‘Dorothee Sölle: mystica en rebel van de 20e eeuw’

 

Ds. Judith van der Werf, was IKON-pastor, heeft nu een praktijk voor geestelijke begeleiding, levensvragen en zingeving in Amsterdam

 

Wie Dorothee Sölle noemt denkt aan protestmarsen tegen de oorlogsmachinerie, aan felle geëngageerde theologische uitspraken in een wereld na de dood van God. Maar wat haar tekent is dat haar activisme voortkomt uit een mystieke geloofshouding. Door de jaren heen gaat haar theologische reflectie steeds meer over de verbinding tussen mystiek en engagement. Ze ruilt de klassieke driedeling van purgatio (reiniging), illuminatio (verlichting) en unio mystica (mystieke eenwording) in voor nieuwe woorden die recht doen aan wat zij als doel van de mystiek ziet, nl. betrokkenheid op de wereld om deze tot een plaats van gerechtigheid te maken. Voor Dorothee Sölle begint de mystieke weg bij de verwondering (via positiva) en komt via het lijden bij het loslaten (via negativa) om vervolgens over te gaan naar het in verzet komen (via transformativa).

 

 

9 januari 2017   ‘Mystiek en verzet bij Bert ter Schegget’

 

Dr. Evert Jan de Wijer, predikant van de Protestantse Thomaskerk in Amsterdam

 

Het kan bij menigeen verwondering wekken de naam van Bert ter Schegget aan te treffen in een cursus over mystiek. Wij doen er inderdaad goed aan de term mystiek in dit verband niet al te klassiek op te vatten. Er is geen sprake van enig methodische gang naar God. Mystiek bij Ter Schegget wil zeggen dat de wereld waarin de mens zich bevindt – de term bevinding is daarom meer op zijn plaats – onder de aandacht van de Heer wordt gebracht. Daarbij is het politieke engagement nooit ver weg omdat deze wereld zucht en kreunt in al haar voegen. Precies deze zucht is de kern van het gebed omdat geweten wordt dat mens noch ideologie de wereld hiervan kan bevrijden. Daarom blijven de ogen gericht op de Heer.

 

 

6 februari 2017   ‘Jurjen Beumer. Intimiteit en solidariteit’

 

Dr. Karel Blei, emeritus predikant Prot.Kerk Nederland, oud-secretaris-generaal van de Ned.Herv.Kerk

 

Jurjen Beumer (1947-2013) begon als voorganger van de Kritische Gemeente IJmond. Maar het actievoeren (en de barthiaanse theologie) liet hem onbevredigd; hij miste de worteling in spiritualiteit (mystiek). In 1986 werd hij diaconaal predikant in Haarlem en directeur van het oecumenisch-diaconaal centrum: ‘Stem in de Stad’. Actie en bezinning/spiritualiteit gaan er samen. Dat bepleitte hij principieel in zijn proefschrift: ‘Intimiteit en solidariteit’ (1993). Aanvankelijk geboeid door (de jonge) Miskotte voelde hij later meer verwantschap met Dorothee Sölle. Maar meer dan Sölle zag hij mystiek als, ook al op zichzelf, voor het mens-zijn van belang.

 

 

6 maart 2017   ‘Over de leegte. Mystiek in de Nederlandse literatuur’

 

Drs. Liesbeth Eugelink is schrijver en essayist. Zij publiceerde onder meer in De Groene Amsterdammer, Trouw en NRC Handelsblad. In 2007 verscheen van haar de studie Niets in mij gelooft dat. Hierin toont zij aan dat, anders dan vaak wordt gedacht, religie prominent aanwezig is in de moderne Nederlandse literatuur. 

Spreken we over mystiek, dan hebben we het over mystici als Hadewych en Ruusbroec; over Meister Eckhart en Johannes van het Kruis; over The Cloud of Unknowing. Auteurs en teksten die behoren tot de canon van de christelijk mystieke literatuur. 

 

In de moderne (Nederlandse) literatuur zie je echter opvallend veel beschrijvingen die veel gelijkenis vertonen met de beeldtaal in de traditionele mystieke teksten. In de poëzie, maar opvallend vaak ook in proza. Ik vat dit samen in het begrip ‘alledaagse mystiek’.

 

In de lezing ‘Over de leegte. Mystiek in de Nederlandse literatuur’ laat ik aan de hand van (voornamelijk) hedendaagse Nederlandse romans zien hoe en waarom die mystieke beeldtaal zich een plek veroverd heeft in eigentijdse proza.

 

 

3 april 2017   Gezamenlijke slotavond

​© 2019-2020 | fries leerhuis | Olterterperkring