Cursus B

 

De actualiteit van de Psalmen

 

 

Na een korte inleiding over het aangegeven aspect c.q. genre van de psalmen wordt een specifieke psalm nader onder de loep genomen.

 

 

17 oktober 2016   ‘De actualiteit van de Psalmen’

 

Prof. dr. Niek Schuman, voormalig docent Oude Testament, later hoogleraar Liturgiewetenschap aan de Vrije Universiteit Amsterdam

 

Waardoor komt het dat bij alle vervreemding van de bijbel als heilige Schrift juist de psalmen velen in onze tijd aanspreken, voor het eerst of opnieuw? Het woordje ‘Ik’ klinkt bijzonder vaak in deze verzameling geloofsliederen; dat lijkt goed te passen in het ‘Ik-tijdperk’ waarin wij nu leven. Is dat het geheim? Of is het de directheid waarmee psalmzangers hun hart luchten, uit de diepte, soms ook ‘in de hoogte’? De veelstemmigheid en de veelkleurigheid van de psalmen lijken al deze (en andere verklaringen) van hun actualiteit samen te vatten.

 

 

14 november 2016   ‘Psalmen over de Schepping’

 

Drs. Gerard Swüste was jarenlang werkzaam bij de KRO-radio, o.a. voor programma’s als Kruispunt-radio, Het Klooster, Echo en het Theater van het Sentiment, gaat sinds 1976 regelmatig voor in de Amsterdamse Dominicus

 

In de Psalmen wordt de Levende vele malen toegezongen als de Schepper van hemel en aarde. Er wordt gedankt voor de rijkdom van de natuur, voor het feit dat de aarde stevig is gegrondvest. Maar de dank geldt ook het gevoel dat God nog steeds scheppend aanwezig is. De schepping is een nog steeds voortdurend proces. En dat proces is niet alleen in de handen van God. De mensen zijn uitdrukkelijk uitgenodigd om zich verantwoordelijk te weten voor de Schepping. Dit alles wordt feestelijk bezongen in Psalm 8.

 

 

12 december 2016   ‘Wraakpsalmen’

 

Drs. Jaap Goorhuis, emeritus predikant van de Protestantse Kerk Drs. Jaap Goorhuis, emeritus predikant van de Protestantse Kerk

Er wordt zo hier en daar wel gesproken over wraakpsalmen, maar als je er echt naar gaat zoeken is de oogst matig, om niet te zeggen nul. Maar psalm 94 dan, roept u misschien: ‘Verschijn in lichtglans, God der wrake!’ En die bekende en beruchte slotzin van psalm 137: ‘Welgelukzalig zal hij zijn die uw kinderkens grijpen en aan de steenrots verpletteren zal?’ De psalmist vat dit op als Gods vergelding van aangedaan leed. 

 

Het woord ‘wraak ‘komt in de psalmen maar vijf keer voor. Het verwante begrip vergelding komt vier keer voor en het werkwoord vergelden komt tien keer voor. Het werkwoord wreken komt in het geheel niet voor. 

 

Al zou je dus niet mogen spreken van een bepaalde categorie wraakpsalmen – datgene wat bedoeld wordt is wel een belangrijk en groot thema van de psalmen, misschien wel het grootste en belangrijkste thema: ‘dat God recht doet’. Dat onrecht en leugen niet triomferen. Dat de geschandaliseerde en gebrutaliseerde mens wordt opgericht. We zullen dit deze avond in beeld brengen, allereerst vanuit psalm 94, maar ook andere psalmen en Bijbelplaatsen zullen besproken worden.

 

23 januari 2017   ‘De liederen hama’alot – de liederen van de Opgangen’

 

Dr. Piet van Midden, universitair docent Hebreeuws aan de Universiteit te Tilburg

Het wil wat met de bundel liederen in Psalm 120-134: ze hebben in het Hebreeuws het opschrift sjier hama‘alot, ‘lied van de opgangen’ (behalve Psalm 121, waar sjier lama‘alot staat) maar we weten eigenlijk niet goed wat dat betekent. Uit verlegenheid onvertaald laten, zoals de Statenvertaling? Pelgrims-/Bedevaartslied? Trappenlied? Wat kenmerkt deze bundel, afgezien van het opschrift? En is er een reden te bedenken voor deze volgorde? 

Wat we al gauw vergeten: hoe functioneerde en functioneert de psalm in de joodse traditie? Bij de eerstelingenfeesten (Pesach, Shavu’ot en Sukkot), weten we. In combinatie met Psalm 104. En op het Nieuwjaarsfeest voor de bomen, Tu-bishvat, de 15e van de 5e maand (de maand Shevat). Maar hoe?

 

Vragen genoeg. Gelukkig maar. Je kunt je de Olterterperkring niet zonder vragen voorstellen. We zoeken naar antwoorden of het begin daarvan.

 

 

20 februari 2017   ‘Zingen een nieuw lied: de oude psalmen’

 

Drs. Kees Kok, werkzaam in het Leerhuis De Nieuwe Liefde te Amsterdam als coördinator van projecten op het gebied van leerhuis en liturgische muziek

Ik zal het dan hebben over de Psalmen als liederen, die altijd en op zeer verschillende manieren gezongen zijn, en steeds opnieuw vragen om hertaling, zodat ze ‘van harte’ door telkens nieuwe generaties in de mond genomen kunnen worden.

 

Ik zal mij, na een zeer algemene schets van de geschiedenis van het psalmzingen, vooral concentreren op de nieuwe, vrije Psalmvertaling van Huub Oosterhuis (Ten Have, Utrecht 2011) en behalve naast een bespreking van een aantal kenmerken daarvan, ook een paar Psalmen (op nieuwe melodieën) laten horen.

 

 

20 maart 2017   ‘Psalmen in het Nieuwe Testament’

 

Prof. dr. Cees den Heyer, emeritus hoogleraar Nieuwe Testament en Bijbelse Theologie aan de Theologische Universiteit Kampen, later werkzaam als docent Bijbelse Theologie aan het Doopsgezind Seminarium te Amsterdam

 

Psalmen zijn eeuwenoud. De liederen werden gezongen ver voor het begin van de jaartelling. Het is niet bekend wanneer ze bijeengebracht werden in één boek en waarom voor het getal van 150 psalmen werd gekozen. Zeker is dat ze in de tijd van Jezus en het ontstaan van de vroegchristelijke gemeente tot de populairste geschriften van de Hebreeuwse bijbel behoorden. In deze liederen komen tal van aspecten van het leven van mensen aan de orde: vreugde en verdriet, maar ook vragen betreffende lijden en dood; sommige dichters voelden zich door God en mensen verlaten en anderen weten zich gered uit de macht van het kwaad. In het Nieuwe Testament zijn verrassend veel verwijzingen naar oudtestamentische Psalmen te vinden. Op deze wijze hebben evangelisten en apostelen getracht zich te bezinnen op de betekenis van de woorden en daden van Jezus en op zijn lijden en sterven.

 

 

3 april 2017   Gezamenlijke slotavond

​© 2019-2020 | fries leerhuis | Olterterperkring