Cursus A

 

Het kwetsbare leven 

 

Een serie lezingen over leven en dood, gezien vanuit verschillende perspectieven: bijbels-theologisch, wijsgerig-ethisch en maatschappelijk  

 

 

25 september 2017  ‘Francesco, het verhaal over een middeleeuwer’ – Gezamenlijke openingsavond 

Dichter-verteller Peter Vermaat

2 oktober 2017   ‘Kies dan het leven…’ – Leven en dood in de waagschaal 

Prof. dr. Maarten den Dulk, emeritus hoogleraar praktische theologie aan de Rijksuniversiteit van Leiden.

 

Leven op aarde is buitengewoon gevaarlijk. Mensen zijn weliswaar bij machte om steeds weer nieuw leven voort te brengen, maar als het zo uitkomt zijn ze ook niet te beroerd om hun medemensen om te brengen. Het gaat er moorddadig aan toe. De vraag is, hoe men onder zulke omstandigheden een veilige en veelzijdige samenleving kan opbouwen. Dat is een intieme en tegelijk een politieke kwestie. Ter oriëntatie geeft de Thora een testbeeld van menselijk leven op aarde. In Genesis 4 wordt dit testbeeld aangeboden. Met enkele, simpele lijnen wordt de homo sapiens op het toneel gezet. Het gaat over de agrarische revolutie en over de ontwikkeling van stad en staat. Fier en wankelend gaan de mensen hun weg tussen leven en dood. Waar kiezen ze voor? 

 

 

30 oktober 2017   ‘Dood en leven in Tenach’

 

Dr. Piet van Midden, universitair docent Hebreeuws aan de Universiteit van Tilburg

 

Het onderwerp is groots en de titel te groot voor de maat van deze bijdrage. Een eerste stap: uitgangspunt in TNK is niet het leven, maar de chaos, tohuwavohu. De dood is doodnormaal. Dat we leven is een wonder, een gave van JHWH, maar ook een opgave. ‘Leef!’ klinkt het als bevel. Zonder de Thora en de tempel is het zomaar geen leven. Dat leven is niet in beton gegoten. De mens in TNK loopt tegen zijn grenzen aan en enerzijds sterft hij ‘van het leven verzadigd’, anderzijds snijdt de dood hem af van de levenslijn die JHWH biedt: ‘De dood prijst U niet.’ Op onze studieavond op 30 oktober komen we niet tot een sluitende ‘theologie van leven en dood’, wél bestuderen we een aantal lijnen die samen ‘dood en leven’ (in die volgorde) enigszins in kaart brengen.

 

 

27 november 2017   ‘Leven en dood in het evangelie van Johannes’

 

Prof. dr. Wim Weren, emeritus hoogleraar Bijbelwetenschappen aan de Universiteit van Tilburg

In het evangelie volgens Johannes is Jezus een mens die zo vol is van God, dat overal waar hij verschijnt, de dood verdwijnt. Hij is de verrijzenis in eigen persoon. Mensen staan op uit de dood als ze in Jezus gaan geloven. Dit evangelie ziet het eeuwige leven al ontluiken wanneer iemand het spoor van Jezus volgt. 

In mijn inleiding ga ik uitvoerig in op deze visie. Eerst bespreek ik de betekenis van de termen ‘leven’ en ‘dood’ in Johannes. Vervolgens illustreer ik de opvatting van de vierde evangelist aan de hand van het verhaal over de opwekking van Lazarus uit de dood (Johannes 10:40- 11:53). Ook stel ik de vraag of de visie van Johannes wel zo nieuw is als het lijkt. Verrassend is dat de wortels ervan liggen in teksten uit het Oude Testament. 

Als er tijd voor is, gaan we ook na hoe het verhaal over Lazarus wordt uitgelegd in de moderne roman Lazarus is Dead van Richard Beard uit 2011. De vraag is dan of het zin heeft om teksten uit de Bijbel te lezen door de bril van zo’n moderne literaire tekst. 

Na de pauze kunnen we met elkaar van gedachten wisselen over de vraag waarop de christelijke hoop op een leven-door-de-dood-heen eigenlijk is gebaseerd. En waarom deze visie te verkiezen valt boven het idee dat met de dood alles over en uit is.

 

 

8 januari 2018   ‘De ontdekking van de hemel’ –  Aanvang: 19.30 uur! 

 

Drs. Alex van Heusden, studiesecretaris van “De nieuwe Liefde” in Amsterdam

 

De vroege messiaanse beweging ‘in naam van Jezus’ zag reikhalzend uit naar een andere, nieuwe wereldorde, ‘koninkrijk van God‘ genaamd, hemel op aarde. Maar allengs, in de eeuwen die volgden, verschoof het accent van de aarde naar de hemel, als eeuwige woonplaats voor de ‘ziel’. Die hemel moest wel verdiend worden door een deugdzaam en voorbeeldig leven te leiden op het ondermaanse. Ieder mens afzonderlijk moest daar zijn best voor doen. Onder andere (neo)platonische wijsbegeerte heeft hier haar invloed doen gelden. Maar ook politieke ontwikkelingen speelden een rol, met name de alliantie tussen het Romeins Imperium en de universele, apostolische ecclesia. De grote synthese werd tot stand gebracht door Aurelius Augustinus (354-430) in zijn politieke theologie: De stad van God.

 

 

5 februari 2018   ‘Leven en dood in wijsgerig-ethisch perspectief’

 

Prof. Dr. Christoph Jedan, hoogleraar Godsdienstfilosofie en Ethiek aan de Rijksuniversiteit van Groningen

 

In de wereldgodsdiensten is veelvuldig nagedacht over de dood, of er iets komt na de dood, en hoe we het leven kunnen zien in het licht van onze eigen eindigheid. Religies lijken een monopolie te hebben op dit soort vragen. Echter, niets is minder waar. In feite bestaat er binnen de westerse filosofie een lange traditie van nadenken over de dood, een traditie die veel verder strekt dan de usual suspects van stichtelijke denkers zoals Plato. De antieke filosoof Epicurus bijvoorbeeld stelde dat de dood geen euvel is, juist omdat wij met de dood ophouden te bestaan. Vanuit dit inzicht formuleerde hij tal van aanbevelingen voor een geslaagd leven. Hoe valt te leven met een dergelijke overtuiging? En hoe hebben christelijke theologen gereageerd op dergelijke ‘seculiere’ opvattingen over de dood? Kunnen ook gelovigen in onze tijd iets leren van filosofisch denken over de grens van ons leven?

 

 

5 maart 2018   ‘Het voltooide leven vanuit maatschappelijk perspectief’

 

Prof. dr. Frits de Lange, hoogleraar ethiek aan de Protestantse Theologische Universiteit 

Klaar met leven, levensmoe, voltooid leven – de discussie rondom actieve levensbeëindiging wordt steeds meer in termen gevoerd die buiten de huidige euthanasiewetgeving vallen. Deze lezing gaat in op de maatschappelijke achtergronden van het huidige debat en de ethische implicaties daarvan. Wat verstaan we onder voltooid leven? Is een leven ooit voltooid? Is een wet die hulp bij zelfdoding regelt voor mensen die hun leven voltooid achten een goed idee?

 

 

9 april 2018   ‘De fresco’s van Fra Angelico’ – Gezamenlijke slotavond 

Dr. Anne Marijke Spijkerboer 

​© 2019-2020 | fries leerhuis | Olterterperkring