Cursus A

 

‘Diversiteit en Identiteit’

 

Een serie lezingen over het spanningsveld in de relatie tussen identiteit en diversiteit in een pluriforme samenleving, gezien vanuit verschillende perspectieven: bijbels-theologisch, wijsgerig-ethisch, politiek en maatschappelijk.  

 

 

24 september 2018   ‘Esther, een Perzisch sprookje’ – Gezamenlijke openingsavond 

Kees Posthumus & Henk van Glabbeek

1 oktober 2018   Het spanningsveld tussen particularisme en universalisme: een bijbels-theologische beschouwing over de spanning in Tenach tussen de God van Israël en de God van alle mensen’

Prof. dr. Joep Dubbink, bijzonder hoogleraar Bijbelse Theologie/OT aan de VU te Amsterdam en predikant te Uithoorn

 

De verhouding tussen het ‘bijzondere’ en het ‘algemene’ in Tanach / het Oude Testament is een belangrijk maar lastig onderwerp. Visies op dit thema zijn er te over, en ze zijn in hoge mate modegevoelig. 

 

Ooit was het christenen erom te doen, het Boek te ontdoen van al wat Israëlitisch is; men zocht naar algemeen-menselijke waarheden, het universele en tijdloze. Maar helemaal soepel gaat dat niet: overal loopt die eigenaardige God ertussendoor, met zijn merkwaardige eigennaam, JHWH, en zijn onlogische voorkeur voor dat ene volk. 

 

Toen dachten we een tijdlang, dat dat Boek vooral of misschien wel alléén aan Israël gegeven was. We lazen over de schouders van de rabbijnen mee, of die daar nu behoefte aan hadden of niet. Maar nog even en het Boek had alleen nog iets te zeggen voor wie tot Israël behoorde. 

 

Hoe zou dat Boek, Tenach, er eigenlijk zelf over denken? Dat varieert sterk. Er klinken vele stemmen in, van zeer naar binnen gerichte (Ezra) tot heel open (Ruth, Jona), en soms lijkt bewust te worden gezocht naar de balans; zo spreken over de God van Israël dat daardoorheen steeds aan het licht komt hoe JHWH óók de God van alle mensen is (Genesis). Wat wij zoeken, is een leeswijzer voor Tenach waarin aan die beide kanten recht wordt gedaan.

 

 

29 oktober 2018   ‘De ekklesia, de gemeenschap van weggeroepenen, als plek waar Jood en Griek elkaar ontmoeten als spelers in het Grote Verhaal van Gods bevrijding voor alle mensen en een nieuwe gedeelde identiteit vinden in Jezus Christus (in de doop)’

 

Drs. Jaap Goorhuis, emeritus predikant van de Protestantse Kerk

 

De ekklesia, daarover wil ik het dus hebben. Het woord komt uit het Grieks en betekent zoveel als: weggeroepen uit ...Ons woord ‘kerk’ is daarvan afgeleid.

 

De ekklesia, de gemeente van Jezus Christus, bestaat uit weggeroepenen, mensen die ergens uit weggeroepen zijn. Uit de brieven van Paulus blijkt dat dat heel verschillende mensen zijn: Joden en Grieken, slaven en vrijen, mannen en vrouwen. Mensen ook van verschillende rang en stand en van heel verschillende religieuze komaf. Mensen die dus ook heel verschillende waarden, normen en culturele gebruiken hadden. Een zooitje ongeregeld dus.

 

Wanneer het over de ekklesia, de gemeente, gaat moeten we het over Paulus hebben. Hij is degene die op een aantal verschillende plaatsen mensen wegriep uit horigheid en hen samenbracht in een nieuw verband, in een nieuwe gehoorzaamheid. Hij leerde hen te luisteren naar de stem van de God van Israël, zoals die in zijn dagen door Jezus vertolkt was. Een gehoorzaamheid tot vrijheid, tot uittocht uit elk diensthuis, een exodus uit onderworpenheid aan machten en krachten die mensen kleineren en kapot maken.

Een adembenemend experiment waarin de God van Israël, die geen God is, maar een stem en een Naam, ten gehore wordt gebracht aan in principe alle mensen, in de taal van Paulus: aan Jood én Griek.

 

In de lezing wil ik een aantal fragmenten uit de brieven van Paulus, waarin dit universalisme én de problemen die daaraan verbonden waren, zichtbaar zijn, met u lezen en bespreken. 

 

Als leestekst beveel ik aan om de brief van Paulus aan de Efesiërs te lezen. Op de cursusavond zullen we, naast passages uit deze brief, ook enkele andere teksten uit de brieven lezen en bespreken.

 

 

26 november 2018   ‘Eens waren wij vreemdelingen: over vreemdelingschap vanuit bijbels-theologisch perspectief’

 

Drs. Noortje Blokhuis, oud-voorzitter Dwars, Jongerenorganisatie Groen Links

In de Hebreeuwse Bijbel staat het verhaal over God met Israël centraal. Israël als Gods volk en de buurlanden als vijandige volken, daarop ligt in de hoofdlijnen de nadruk. In de marge van de tekst vinden we echter een ander geluid: zo zijn er de verhalen van Rachab, de vrouw die de opening naar het beloofde land werd; van Ruth, de Moabitische die een plek kreeg in het geslachtsregister van koning David en van Jona en Ninevé, dat gespaard wordt. Deze verhalen staan in schril contrast met de schijnbare rode lijn van de Hebreeuwse Bijbel, maar ze horen er toch bij. Hoe beïnvloeden ze een bijbelse theologie van de vreemdeling?

 

 

7 januari 2019   ‘(Van) kerk veranderen: onze moeizame meerkleurigheid’  
Aanvang: 19.30 uur! 

 

Prof. dr. Peter Nissen, hoogleraar Oecumenica aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en remonstrants predikant in Oosterbeek

Veranderen gaat niet alle kerken even gemakkelijk af. Kerkelijke veranderingsprocessen zijn doorgaans moeizaam en stroperig. Dat laat de geschiedenis zien. Kerkscheidingen en kerkscheuringen laten de spanning zien tussen enerzijds het bewaken van de identiteit (wat is de onvervreemdbare kern van ons geloof?) en anderzijds het zoeken naar legitieme diversiteit (is er ruimte voor alle kleuren van het geleefde geloof?). 

 

Hoe vinden kerken met behoud van hun eigen identiteit aansluiting bij maatschappelijke veranderingen? Hoe goed zijn kerken in staat om in te spelen op een veranderende omgeving, met behoud van de overtuigingen die zij voor waar en waardevol houden? En waar is de grens tussen identiteit (‘orthodoxie’) en diversiteit?

 

Vanuit een brede oecumenische visie op de kerk zal de spreker ervoor pleiten om kerk en kerkgenootschap niet met elkaar te laten samenvallen: de kerk is groter dan één specifiek kerkgenootschap. En dan kan het mogelijk zijn dat gelovigen binnen dat grote huis dat de kerk is, verhuizen naar een andere kamer waar zij zich beter thuis voelen.

 

 

4 februari 2019   ‘Eén Europa: christelijk, populistisch of humaan?’

 

Dr. Erica Meijers, onderzoeker en docent Diaconaat Protestantse Theologische Universiteit, vestiging Groningen

 

De Europese Unie verkeert in zwaar weer. De dynamiek van de EU zelf ondermijnt de gezochte eenheid. Ooit begonnen als een vredesproject met als inzet ‘Nooit meer oorlog’ lijkt de EU te verzanden in bureaucratie, gebrek aan democratie en de economische belangen van de verschillende landen. Hoewel tal van kwesties, zoals klimaatverandering, migratie, veiligheid en digitalisering juist vragen om internationalisering van besluitvormingsprocessen, worstelt de Europese Unie met renationalisering en populisme. 

 

Deze avond verkennen we de eenheid van Europa vanuit theologisch perspectief. 

 

Daarbij concentreren we ons op een veelgehoord argument tegen de verdere politieke eenwording van Europa: ‘Er is geen Europees volk, dus er kan ook geen Europese democratie zijn’. Vanuit bijbels-theologische noties rond het begrip ‘volk’ en ervaringen uit de oecumenische beweging met pluralisme bespreken we een andere omgang met culturele identiteit en grenzen in Europa.

 

4 maart 2019   ‘Heilige Onrust. Een pelgrimage naar het hart van religie’

 

Prof. dr. Frits de Langer, hoogleraar Ethiek Protestantse Theologische Universiteit, vestiging Groningen

Oude geloofszekerheden verdampen; veel mensen kunnen weinig meer met de traditionele geloofsleer. Maar de behoefte aan spirituele verdieping en geloofsvernieuwing leeft enorm. Met Heilige Onrust. Een pelgrimage naar het hart van religie (Uitgeverij Ten Have) schreef Frits de Lange een boek voor hen die het besef hebben van iets groters en sterkers dan zijzelf, maar dat moeilijk onder woorden kunnen brengen. 

 

De Lange zoekt naar nieuwe wegen, en gaat daarvoor te rade bij de moderne pelgrim, die tegenwoordig massaal naar Santiago de Compostella trekt. Voor de pelgrim 2.0 telt niet de kerkelijke leer, maar de spirituele en fysieke ervaring van de reis zelf. Ze voelen zich door iets of iemand (is dat ‘God’?) geroepen om op pad te gaan. Veel theologie zit in het hoofd – zeker bij protestanten. Het gaat over de leer. Maar dit is volgens Frits de Lange de kern van geloven: opstaan, in beweging komen, de ene voet voor de andere zetten. “Voor mij is de kern van geloof dat je de moed hebt om elke morgen opnieuw uit bed te stappen, te verlangen naar beter, voller, rechtvaardiger leven, en de hoop niet opgeeft dat het er ooit van komt.” In het spoor van de moderne pelgrim probeert De Lange tot het hart van de joods-christelijke traditie door te dringen.

 

 

8 april 2019   ‘De spiritualiteit in de Schilderijen van Vincent van Gogh’ – Gezamenlijke slotavond 

Dr. Jan Henk Hamoen 

​© 2019-2020 | fries leerhuis | Olterterperkring