Seizoen 2021 – 2022
Gezamenlijke openingsvoorstelling
Zondag 26 september 2021
‘De kinderen van Ilse Weber’
Tijd: 15.00 uur - 16.45 uur
Locatie: De Buorskip, Beetsterzwaag
Voor wie?
De voorstelling is voor alle deelnemers van Fries Leerhuis Olterterperkring. Belangstellenden zijn daarnaast van harte welkom.
Kosten:
Voor deelnemers aan een van de cursussen van Fries Leerhuis Olterterperkring is de entree gratis.
Voor belangstellenden (losse bezoekers) is de entree € 12,00.
Cursus A
‘Hoeken en gaten van vrijheid’
We verkennen het begrip ‘vrijheid’ vanuit bijbels-theologisch perspectief naar de wijze waarop het begrip betekenis heeft gekregen binnen de samenleving en ‘het woeden der volkeren’.
Locatie: Alle bijeenkomsten van cursus A vinden plaats op de maandagavond in De Buorskip, Vlaslaan 26 te Beetsterzwaag.
Tijd: 20.00 – 22.00 uur
Kosten: € 55,00
11 oktober 2021 ‘Vrijheid in bijbels perspectief’
Prof. dr. Maarten den Dulk, emeritus hoogleraar praktische theologie aan de Rijksuniversiteit van Leiden
Het Hellenistische vrijheidsideaal gaat als een wervelwind door de wereld. Het moedigt mensen aan om volstrekt onafhankelijk te zijn van anderen en om ongestoord over zich zelf te kunnen beschikken. De suggestie is dat je dan pas echt mens bent. De vraag is hoe Paulus in deze discussie staat. In zijn brief aan de Romeinen (hoofdstuk 6-8) gaat hij niet uit van een individueel vrijheidsideaal, maar van de opdracht om de strijd te voeren voor maatschappelijke gerechtigheid. Het probleem is dat die opdracht zomaar kan veranderen in een radicale eis waarbij men bereid is over lijken te gaan. Vandaar dat Paulus zoekt naar een manier om uit de strik van de radicalisering te komen. Hoe vind je de vrijheid om vrij te zijn?
8 november 2021 ‘De vrijheid om vrij te zijn, Hannah Arendt’
Prof. dr. Hans Achterhuis, emeritus hoogleraar Wijsbegeerte aan de Universiteit Twente
Filosofen maken graag, in navolging van Isaiah Berlin, een onderscheid tussen twee opvattingen over vrijheid. Bij de ‘negatieve’ opvatting gaat het om het niet gehinderd worden door anderen in je persoonlijke, individuele leven, bij de ‘positieve’ over de mogelijkheid om, vaak samen met anderen, richting te geven aan het leven in de maatschappij.
In mijn lezing wil ik onderzoeken hoe Hannah Arendt aan beide opvattingen recht doet. Als politieke denkster zingt zij de lof van de politieke stellingname in een pluralistische, democratische samenleving. Als liberaal denkster is zij uiterst bezorgd over de manier waarop in een totalitaire, fascistische of communistische maatschappij de persoonlijke vrijheid wordt bedreigd. De grote vraag die ik wil onderzoeken in mijn lezing, is of Arendt erin slaagt om de twee opvattingen over vrijheid met elkaar in evenwicht te houden.
6 december 2021 ‘Wees niet onverschillig: het elfde gebod’
Dr. Bart Wallet, historicus bij de afdeling Geschiedenis van de Vrije Universiteit Amsterdam en bij de afdeling Hebreeuwse en Joodse Studies van de Universiteit van Amsterdam
Vrijheid is meer dan afwezigheid van onvrijheid, het begrip moet ook positief geladen worden. Een vitale, vrije samenleving is er een waarin sprake is van een open ruimte, een forum waar iedereen gehoord kan worden. Door de eeuwen heen is de graadmeter voor deze vrijheid in hoeverre een samenleving ruimte geeft aan haar minderheden. Niets is dodelijker dan een onverschilligheid vanuit de dominante groep richting de minderheid. In deze lezing zal dit uitgewerkt worden aan de hand van de casus van joden, met daarbij speciale aandacht voor het debat over Tweede-Wereldoorlog-antropologie. In hoeverre helpt het onderscheid tussen slachtoffers, daders, bijstanders en toeschouwers, zij die toekeken, maar niet voor de slachtoffers opkwamen?
10 januari 2022 ‘Tolerantie als deugd’
Prof. dr. Paul van Tongeren, emeritus hoogleraar wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit te Nijmegen
We spreken allemaal gemakkelijk over tolerantie: we beschuldigen mensen of groepen van intolerantie, vragen ons af waar de grenzen van de tolerantie liggen, of er een verschil is tussen tolereren en gedogen, enzovoort. Dat spreken over tolerantie ontstaat in de moderne tijd, de tijd waarin individuele vrijheid als misschien wel de belangrijkste politieke waarde geldt, een waarde die tegen oude of nieuwe machthebbers verdedigd moet worden. Maar inmiddels is tolerantie niet op de eerste plaats een houding die vereist wordt van de machthebber of de overheid ten opzichte van de burgers, maar een die gevraagd wordt van burgers ten opzichte van elkaar. Maar wat betekent dan eigenlijk ‘tolerantie’ in een dergelijke context? En vooral: wat vereist ‘tolerantie’ en (hoe) kunnen we een juiste mate van tolerantie ontdekken en vormen? Voor een uitwerking van die vragen kan een oudere traditie ons wellicht helpen. Ik doel op de traditie van de deugdethiek en zal proberen aan te geven in hoeverre de deugdethiek ons kan helpen bij het zoeken naar een zinnig begrip van tolerantie, en naar een verbetering van onze praxis op dit punt.
7 februari 2022 ‘Hoed u voor de kinderen van het licht’
Over de vijand(schap) als hart van iedere theologische rechtvaardiging van geweld. Aanzetten om deze vijandschap te ‘ontvijanden’?
Drs. Bram Grandia, emeritus predikant en voormalig omroeppastor bij de IKON
Of we nu de theologische rechtvaardiging van de hand van Osama bin Laden lezen van de strijd tegen het Westen of die van Ronald Reagan en zijn opvolgers tegen het communisme of tegen de zgn. ‘as van het kwaad’, steeds komen we terecht in een strijd van de ‘kinderen van het licht’ tegen de ‘kinderen van de duisternis’. In die strijd kunnen de ‘kinderen van het licht’ zich geen moment voorstellen dat er duisternis in hen heerst. De strijd tegen de vijand buiten hen zelf is een heilige strijd. Ik zie in de bijbelse geschriften fundamentele aanzetten om deze vijandschap te boven te komen. We kijken naar enkele teksten die die andere weg wijzen (1 Samuël 12: 1—7); 2 Samuël 14; Spreuken 25:21,22; Matt. 5: 38-48; Romeinen 12: 17-21; Efeze 2:11-22;). Dit als een aanzet om –om met Wim Overdiep te spreken– ‘het gevecht om de vijand aan te gaan’ (Wim Overdiep, Het gevecht om de vijand. Bijbels omgaan met een onwelkome bekende, Baarn 1985).
7 maart 2022 ‘Onbekwaam tot enig goed’
Prof. dr. Wouter Slob, bijzonder hoogleraar leerstoel ‘Protestantse kerk, Theologie en Cultuur’ (RUG) en predikant PKN te Zuidlaren
Rutger Bregman schrijft (eindelijk) een ‘nieuwe geschiedenis van de mens’. De meeste mensen blijken toch te deugen. De sombere gedachte dat de mens onder een dun laagje vernis een woest beest is, mag taai zijn maar is nu dan toch doorgeprikt. Daarmee moet ook zeker zijn afgerekend met het negatieve mensbeeld waar het protestantisme ons mee heeft opgezadeld. Volgens de Heidelbergse Catechismus was de mens immers ‘geheel en al onbekwaam tot iets goeds en geneigd tot alle kwaad’ (zondag 3, vraag 8); -en dus in alles afhankelijk van God. Zou Bregmans nieuwe geschiedenis van de mens ons eindelijk vrij, en in ieder geval onafhankelijk van God, maken? En zouden we als autonome subjecten eigenlijk niets liever moeten willen?
Of zouden we het mensbeeld, en onszelf, dan niet zozeer overschatten maar overspannen. Ik zal bepleiten dat de autonomie van het subject alles behalve gewenst is. En dat het probleem van de goed- dan wel slechtheid van de mens in feite de vraag naar de waardigheid van de mens is. Die waardigheid hoeven we niet buiten God om te bevechten, maar wordt ons door God geschonken en toevertrouwd. Cruciaal in de denklijn is de manier waarop over Almacht wordt gedacht: gaat dat om een monopolie van macht, of om onwankelbaarheid?
11 april 2022 ‘Rembrandt en het Jodendom’ – Gezamenlijke bijeenkomst cursus A en B
Marie Christine Walraven, kunsthistorica
In voorgaande eeuwen is de romantische voorstelling van zaken ontstaan dat Rembrandt een speciale band met Joden had. Hij zou bevriend zijn geweest met de filosoof Spinoza en met rabbijn Menasse ben Israël. In zijn schilderijen zag men soms sporen van Joodse mystiek (kabbala) en andere verwijzingen naar het Jodendom. De mensen uit Rembrandts dagelijkse omgeving, de Amsterdamse Jodenbuurt, zouden zijn inspiratiebron zijn geweest voor veel tekeningen en portretten. Maar klopt dit beeld wel? In het verleden hadden tientallen van zijn schilderijen Joodse titels zoals bijvoorbeeld ‘Het Joodse Bruidje’. Gaat het hier wel om een Joods liefdespaar? In de lezing wordt deze voorstelling van zaken ontrafeld en gaat drs. Walraven op zoek naar de ware ‘Joodse’ Rembrandt. Zij studeerde kunstgeschiedenis in Leiden, is momenteel docent bij Kunst&Co-Uden en houdt regelmatig lezingen over kunsthistorische onderwerpen.
Cursus B
‘Filosofen aan het Woord’
Wat gebeurt er als filosofen het gesprek aangaan met oeroude Bijbelverhalen?
Wat gebeurt er als bv. Sartre het gesprek aangaat met Paulus?
En wat als je klassieke of juist moderne filosofische teksten verbindt met oeroude bijbelverhalen zoals Albert Camus en het scheppingsverhaal uit Genesis?
Dan komen grote levensvragen voorbij, zoals: wat is zinvol leven, wie ben je in relatie tot de ander?
Locatie: Alle bijeenkomsten van cursus B vinden plaats op de maandagavond in De Buorskip, Vlaslaan 26 te Beetsterzwaag.
Tijd: 20.00 – 22.00 uur
Kosten: € 55,00
25 oktober 2021 ‘Nietzsche’s nihilisme als kans voor theologisch denken’
Tiemo Meijlink is emeritus studentenpredikant (Groninger Studentenpastoraat); tijdens de eerste helft van zijn loopbaan was hij docent cultuurfilosofie en ethiek in het HBO
Menigeen zal zijn wenkbrauwen fronsen bij de titel van deze avond: Friedrich Nietzsche (1844-1900) is immers de filosoof van ‘de dood van God en zal in die zin weinig te bieden hebben voor de theologie… Toch zijn het niet de minsten onder theologen en filosofen van de 20e en nog jonge 21e eeuw, die Nietzsche’s denken juist heel serieus hebben genomen en zo ook de Godsvraag op een nieuwe manier aan de orde hebben gesteld.
Hoe zou je Nietzsche’s denken over het nihilisme in de Europese geschiedenis kunnen duiden, en wat bedoelde hij met zijn beroemd geworden woord ‘God is dood’? Op welke manier zou je in onze tijd alsnog kunnen spreken over ‘God’ na de dood van God: wie of wat zou die God dan kunnen zijn? Het is interessant om te zien hoe juist een herneming van Bijbelse beelden en uitspraken over God nieuwe inzichten biedt. Wij zullen ons daarbij in het bijzonder concentreren op het evangelie van Johannes en onder andere kennis nemen van de manier waarop een hedendaagse Franse filosoof, François Julien, dit evangelie leest.
22 november 2021 ‘Rowan Williams: over de macht van de taal in het spreken over God’
Prof. dr. Peter Ben Smit, docent Nieuwe Testament aan de Vrije Universiteit bijzonder hoogleraar oude katholieke kerkstructuren aan de Universiteit Utrecht
Rowan Williams geldt als een van de meest vooraanstaande theologen van de late 20ste en vroege 21ste eeuw. Hij combineert patristische inzichten met contemporaine filosofische overwegingen en komt uit bij een theologie waarin god en mens hun volle pond krijgen. Deze lezing sluit aan bij Williams boek The Edge of Words. God and the Habits of Language (2014), waarin hij filosofisch nadenken over taal combineert met theologische perspectieven. In dat kader denkt hij ook na over het thema ‘stilte’, met name in relatie tot een centraal Bijbels gegeven als de kruisiging, dat vanuit dit perspectief bezien, veel meer is dan de gruwelijke executie van een onschuldige, maar raakt aan de omgang met macht, ook de macht van taal. Op die achtergrond is nadenken over taal, stilte en theologie ook weer van belang voor een reflectie op kerkelijke verkondiging en maatschappelijke presentie.
Van Rowan Williams verschenen bij uitgeverij Berne, in samenwerking met de Oud-Katholieke Kerk van Nederland, een aantal titels, met name over Bijbelse thema’s. Bij uitgeverij Skandalon verscheen de essaybundel Geloof in de publieke ruimte.
13 december 2021 ‘De droom van de Bergrede en de droom van Plato’
* Aanvang: 19.30 uur!
Drs. Alex van Heusden, bijbelwetenschapper en studiesecretaris van ‘De Nieuwe Liefde’ te Amsterdam
Wat hebben Athene en Jeruzalem met elkaar te maken? Al in de Oudheid, sinds de hellenistische periode, werd deze vraag veelvuldig gesteld en op uiteenlopende manieren beantwoord. We plaatsen drie namen naast elkaar: Mozes, Plato, Jezus. Mozes en Jezus, dat kunnen we volgen. Thora en Evangelie. De Bergrede waarin Jezus wordt voorgesteld als een tweede Mozes. De Thora opnieuw. Maar Plato? Een vierde naam komt om de hoek kijken: Philo, Joods wijsgeer in Alexandrië en tijdgenoot van Jezus. Hij verbond trouw aan de Thora met een grote openheid jegens de Griekse cultuur. Zo meende hij dat Plato, als het erop aankomt, niets anders zegt dan Mozes, zelfs dat de eerste volkomen schatplichtig is aan de laatste. Deze opvatting is van grote betekenis geweest voor de ontwikkeling van het vroege christendom.
24 januari 2022 Schopenhauer en Jezus: een confrontatie
Een confrontatie over lijden, autonomie en de zin van het leven
Drs. Jan Prij, filosoof, econoom en lekenpreker
De moderne mens wil zoveel mogelijk het lijden voorkomen, zelf zijn eigen beslissingen nemen en autonoom de koers en zin van zijn eigen leven bepalen. Zowel de donkere, pessimistische filosoof Arthur Schopenhauer als Jezus die het toch vooral van zijn goede boodschap moet hebben- relativeren dit streven op radicale wijze.
In deze lezing ga ik in op de overeenkomsten en verschillen tussen beide visies en wat wij van beiden kunnen leren. Ik laat zien hoe Schopenhauer en Jezus de moderne mens op de pijnbank leggen en daarmee op eigen wijze verlossen.
Als leeswijzer kunt u alvast het stuk ‘Vrolijke zwaarmoedigheden voor in de lijdenstijd‘ lezen. Dit stuk legt vooral de nadruk op de heilzame correctie die Schopenhauer biedt voor onze overspannen prestatiemaatschappij. Deze lezing begint waar dat verhaal ophoudt. Want is dit nu alles en biedt zijn levenshouding nu werkelijk soelaas? Op deze avond nemen we de proef op de som en gaan we de confrontatie tussen Schopenhauer en Jezus aan.
21 februari 2022 ‘Ben ik mijn broeders hoeder? De rebelse mens Albert Camus’
Drs. Wim Berkelaar is historicus aan de Vrije Universiteit en bespreekt boeken voor het historisch radioprogramma OVT van de VPRO
De Franse schrijver Albert Camus (1913-1960) is ruim een eeuw na zijn dood populairder dan ooit. Zijn romans De vreemdeling, De pest en De val en zijn essays De mythe van Sisyphus en De mens in opstand worden nog altijd gelezen en dikwijls aangehaald.
Camus (een in Algerije geboren en getogen Fransman) stond met zijn literatuur in de traditie van de Franse Revolutie van 1789. Ofschoon, zo moet daar aan worden toegevoegd, hij ambivalent tegenover de Revolutie stond. Camus had meer met de daarin geproclameerde leus van ‘Broederschap’ dan met de leuzen ‘Vrijheid’ en ‘gelijkheid’. In zijn werk speelt die broederschap een rol, maar nooit een ondubbelzinnige. De eenling zoekt verbinding en vindt die in de opstand. Maar verbindt die opstand ook? En wat kan een rebel, een ‘mens in opstand’, politiek en maatschappelijk tot stand brengen? En wat betekent – toegespitst op de Olterterperkring – het opstandige denken van Camus voor het denken over God en wereld?
21 maart 2022 Emmanuel Levinas: naastenliefde, een gebod?
Prof. dr. Joachim Duyndam, hoogleraar Humanisme en Filosofie, Universiteit voor Humanistiek te Utrecht
Het oudtestamentische gebod ‘Heb u naaste lief als Uzelf’ (Leviticus 19:18) is ook in het christendom een centraal gebod. Jezus verwijst ernaar in de parabel van de Barmhartige Samaritaan (Lucas 10:25-37), als hem wordt gevraagd wie ‘mijn naaste’ is in het gebod tot naastenliefde. Ook voor de joodse filosoof Emmanuel Levinas (1906-1995) –bekend van het gelaat van de ander die mij verantwoordelijk maakt– heeft het gebod een verstrekkende betekenis. Deze betekenis zullen wij samen verkennen in de lezing voor de Olterterperkring. Niet alleen de betekenissen van ‘mijn naaste’ en ‘liefhebben’ moeten worden verhelderd, maar ook hoe liefhebben een gebod kan zijn. Het Bijbelse gebod vraagt om interpretatie en toepassing, en is daarmee een vloek voor orthodoxie en fundamentalisme. De filosofie van Levinas is geen ethiek die moraal een basis geeft, maar laat zien hoe het morele zelf de basis is.
11 april 2022 ‘Rembrandt en het Jodendom’ – Gezamenlijke bijeenkomst cursus A en B
Marie Christine Walraven, kunsthistorica
In voorgaande eeuwen is de romantische voorstelling van zaken ontstaan dat Rembrandt een speciale band met Joden had. Hij zou bevriend zijn geweest met de filosoof Spinoza en met rabbijn Menasse ben Israël. In zijn schilderijen zag men soms sporen van Joodse mystiek (kabbala) en andere verwijzingen naar het Jodendom. De mensen uit Rembrandts dagelijkse omgeving, de Amsterdamse Jodenbuurt, zouden zijn inspiratiebron zijn geweest voor veel tekeningen en portretten. Maar klopt dit beeld wel? In het verleden hadden tientallen van zijn schilderijen Joodse titels zoals bijvoorbeeld ‘Het Joodse Bruidje’. Gaat het hier wel om een Joods liefdespaar? In de lezing wordt deze voorstelling van zaken ontrafeld en gaat drs. Walraven op zoek naar de ware ‘Joodse’ Rembrandt. Zij studeerde kunstgeschiedenis in Leiden, is momenteel docent bij Kunst&Co-Uden en houdt regelmatig lezingen over kunsthistorische onderwerpen
Cursus C
Joodse literatuur
In deze cursus bepreken wij vier boeken van vrouwelijke Joodse auteurs ‘tussen Nederland en Israël’.
3 januari 2022 Carry van Bruggen ‘De verlatene’
Carry van Bruggen (1881-1932) is een van de belangrijkste Nederlandse Joodse auteurs uit de vorige eeuw. ‘De verlatene’ verscheen in 1910 en is in 2015 opnieuw uitgegeven.
Een orthodox-joodse vader raakt vervreemd van zijn kinderen die moeilijk kunnen leven met zijn leer en leven en hun eigen weg gaan. De roman schetst ook een soms onthutsend beeld van hoe de bewoners van een provincieplaats omgaan met de Joodse minderheid.
Carry van Bruggen was de een jaar oudere zus van de bekende en omstreden auteur Jacob Israel de Haan. Op de onderlinge relatie tussen zus en broer en hoe die in haar boeken gestalte krijgt zal door de cursusleider nader worden ingegaan.
31 januari 2022 Hanny Michaelis ‘Oorlogsdagboek. 1940-1945’
Hanny Michaelis (1922-2007) is vooral bekend geworden als dichteres en vanwege haar tienjarig huwelijk met Gerard Reve. Na haar overlijden werden in twee zeer dikke delen haar Dagboeken gepubliceerd. Het ‘Oorlogsdagboek’ is daaruit een selectie die vooral betrekking heeft op haar langdurig onderduiken. De dagboeken geven onder meer een boeiend beeld van haar onderduiken bij Protestantse gezinnen, haar waarneming daarvan en haar reacties daarop.
Volgens sommigen verdient haar dagboek een plaats naast de dagboeken van Anne Frank en Etty Hillesum.
Arnon Grunberg: ‘De oorlogsdagboeken van Hanny Michaelis zijn een merkwaardige en verslavende combinatie van literaire kritiek, kalver- en andere liefde, vervolging, roddel, identiteit, rouw en hunkering, het meest van alles hunkering’.
28 februari 2022 Clara Asscher-Pinkhof ‘(De) Danseres zonder benen’
Clara Asscher-Pinkhof (1896-1984) schreef een autobiografisch relaas dat leest als een roman. Na het vroege overlijden van haar man leeft zij met haar kinderen verder ‘als een danseres zonder benen’. Zij beschrijft het Joodse leven in Nederland , de lotgevallen van de Joden tijdens de bezetting, en hoe zij vanuit het kamp Bergen-Belsen in 1944 met Duitse gevangenen werd uitgewisseld en zo naar Palestina kon komen.
28 maart 2022 Emuna Elon ‘Sonja’s zoon’
‘Sonja’s zoon’ is het eerste in het Nederlands vertaald boek van de Israëlische schrijfster Emuna Elon (1955). Zij groeide op in Jeruzalem en New York en won verschillende literaire prijzen.
Een Israëlische journalist ziet bij een bezoek aan het Joods Historisch Museum in Amsterdam een filmpje uit de periode 40-45 waarop hij zijn moeder met een kind herkent. Die ontdekking leidt tot een zoektocht naar de geschiedenis van zijn moeder, bij wie hij in Israël is opgegroeid, en naar zijn eigen identiteit. Het is boeiend om te lezen hoe deze Israëlische schrijfster een beeld geeft van Amsterdam in de periode 40-45, en zoals het er nu is: hoe herkenbaar voor ons?
De Hebreeuwse titel van het boek luidt in vertaling ‘Huis op veel water’ (en verschijnt in 2020 onder de Engelse titel ‘House on Endless Waters’). Deze titel stelt de vraag naar een diepere symboliek in en onder het vertelde verhaal.
Algemeen kader
De gekozen boeken laten zich onderling verbinden, zowel in de tijd als in de ruimte. Zij weerspiegelen de geschiedenis en het lot van het Joodse leven in Nederland in de vorige eeuw en geven een indruk van de verschillende en wisselende verhoudingen tot de Joodse religie en cultuur. Zij kunnen ook gelezen worden tegen de achtergrond van ’75 jaar bevrijding’, omdat in drie ervan de periode 40-45 centraal staat. Ruimtelijk neemt in de vier boeken Amsterdam een belangrijke plaats in. Zowel bij Asscher- Pinkhof als bij Elon gaat de weg van Nederland via de vernietigingskampen naar Israël, bij Elon ook in omgekeerde richting.
Michaelis heeft ook in gedichten gereflecteerd op haar oorlogservaringen. Van Asscher-Pinkhof is dit jaar voor het eerst een bundel gedichten verschenen. Voor zover dat aansluit bij de gelezen boeken zal de cursusleider de gedichten erbij betrekken en aan de deelnemers verstrekken.
Cursusleider: Dr. Hans Schravesande, was lid van de Protestantse Raad voor Kerk en Israël, is secretaris van de Stichting ter bevordering van het wetenschappelijk onderwijs in de Judaïstiek en publiceerde onder meer over Martin Buber en Rabbijn Leo Baeck.
Locatie: De Buorskip, Beetsterzwaag
Data: maandag: 03 januari, 31 januari, 28 februari en 28 maart 2022
Tijd: Bij voldoende deelname kan gekozen worden tussen:
C1 : 13.30 – 15.30 uur
C2 : 16.00 – 18.00 uur
Kosten: € 52,50
(Graag aanmelden voor 1 december 2021)
Cursus D1
‘Kijken met een frisse blik naar Mozes’
Mozes behoort tot de spirituele reuzen van de mensheid, samen met Socrates, Boeddha en natuurlijk Jezus. Toch zijn we niet gewend om deze reuzen in één adem te noemen. Laten we toch maar eens met een frisse blik naar Mozes kijken, die, net als Boeddha breekt met een glansrijke carrière aan het hof. Ook Franciscus laat zijn vader en zelfs zijn eigen kostbare kleren achter.
Wat betekent zo’n roeping eigenlijk en is dat nodig voor werkelijk leiderschap?
Ook het lijden van mensen speelt een centrale rol bij Mozes, evenals bij Boeddha en Franciscus.
Eerste bijeenkomst:
Als we Mozes volgen op zijn weg door de woestijn komen we er al gauw achter dat Aäron het volk beter begrijpt dan Mozes die ‘met zijn hoofd in de wolken’ vertoeft.
Wat kunnen we leren van dit tweehoofdige leiderschap?
Managen met Mozes 39-44, 74-76, Sacks, Exodus, 209-213.
Wat is het verschil tussen priester en profeet en kennen we beide in onze kerken?
Het lied van de Schelfzee staat wel model voor hoe een religieuze gemeenschap met elkaar kan omgaan. Wat is het verschil tussen Managen met Mozes, p. 53-56. en Sacks, Exodus, 114-118?
Tweede bijeenkomst:
De priester Jetro (van welke godsdienst eigenlijk?), gaat Mozes helpen. Gaat hij zeggen dat Mozes het fout doet ? Of dat hij zichzelf te belangrijk vindt? Het omgekeerde lijkt het geval.
Close reading van Ex 18, Sacks, 129-140, en Managen met Mozes, 63-69.
Wat is de overeenkomst met het business model van Branson, stichter van Virgin Records (o.a. Tubular Bells).
Maar hoe zit het met Korach? Waarom kan de macht met Korach niet worden gedeeld?
Managen met Mozes 91-96.
Derde bijeenkomst:
Het afscheid van Mozes. Waarom mocht Mozes het land niet betreden? Zijn wij zelf als Mozes: werken aan een toekomst voor een nieuwe generatie die we niet mee zullen maken?
Managen met Mozes, 97-105.
Mozes als de profeet die niet zonder het volk wil leven: Ex 32:32. Sacks, 235-254.
Was de uitverkiezing van het joodse volk beloning vanwege goed gedrag?
Waar kwam dat gedrag dan vandaan toen ze nog in slavernij en afgoderij leefden?
Lees ook Adriaan Roland Holst, De ploeger: https://hermanvanrompuy.typepad.com/gedicht/2006/07/de_ploeger_adri.html
Slotvraag:
-
Hoe zouden we Jezus als leider plaatsen?
-
Is Hij een nieuwe Mozes?
Tot zover! Wie meer leest ter voorbereiding, is te prijzen.
Managen met Mozes, Marcel Poorthuis;
(te bestellen bij Stichting Pardes, € 15,– + € 2,– verzendkosten).
Jonathan Sacks, Exodus, boek van de bevrijding, Skandalon (€ 29,95).
Beide boeken kunt u ook voor 1 oktober bestellen via de boekentafel van de Olterterperkring bij Peter Spreij (ok-spreij-peter@xs4all.nl).
De prijzen zijn dan:
Managen met Mozes: € 15,–; Exodus, Boek van de Bevrijding: € 26,–.
De boeken liggen dan voor u klaar op verschillende cursusbijeenkomsten in De Buorskip. U ontvangt bij de boeken tevens de betreffende factuur, die u later betaalt.
Cursusleiding: Prof. dr. Marcel Poorthuis, hoogleraar interreligieuze dialoog, Tilburg School of Theology (Universiteit van Tilburg) (Zie ook website voor joodse wijsheid: www.stichtingpardes.nl)
Locatie: De Buorskip, Beetsterzwaag
Data: woensdag: 20 oktober, 3 november en 17 november 2021
Tijd: 10.00 – 12.00 uur
Kosten: € 40,00
Cursus D2
‘Russische kunstenaars in hun sociale context’
Het is oktober 1917, Rusland. De bolsjewieken maken een einde aan het bewind van de tsaren en de kerkelijke instanties en grijpen de macht. Vijf maanden na dat begin van de revolutie benoemden de nieuwe machthebbers de (toen en nu) wereldberoemde kunstenaars Wassily Kandinsky, Kazimir Malevitsj, Vladimir Tatlin en Marc Chagall op hoge ambtelijke posten.
Natuurlijk was mij bekend dat Marc Chagall in die beginjaren van de Russische Revolutie werd benoemd tot ‘Commissaris van de beeldende kunst voor het gouvernement Vitebsk’ en als zodanig daar een kunstacademie stichtte. Hij werd de directeur en Malevitsj was één van de docenten. Maar ik heb me altijd verbaasd over die nauwe betrekking tussen zijn kunstenaarschap en de revolutionaire samenleving in die jaren. En gold dat ook voor die andere beroemde kunstenaars? En waarom is het fout gelopen? Kwam dat door hun onderlinge rivaliteit (Chagall en Malevitsj werkten aan dezelfde academie in Vitebsk en boze tongen spreken over een grote rivaliteit tussen hen beide). Of werd het hen toch te benauwd binnen het opkomende leninisme? Of speelden er nog andere zaken een rol?
Die zoektocht zette mij op het spoor van het prachtige boek van Sjeng Scheijen: ‘De avant-gardisten, De Russische Revolutie in de kunst, 1917-1935’ (uitgeverij Prometheus, Amsterdam 2019). In drie ochtenden neem ik u mee op mijn ontdekkingstocht naar de verhouding tussen kunstenaar en samenleving en dan in het bijzonder die van de twintiger jaren van de vorige eeuw in Rusland. We gaan daarbij natuurlijk ook veel kunst bekijken en laten ons inspireren en uitdagen door ‘Het zwarte vierkant’ en ‘De houthakkers’ van Malevitsj, de reliëfs van Tatlin, het Joodse Theater en de vele afbeeldingen van Bella zwevend boven de stad van Chagall en de ‘improvisaties’ van Wassily Kandinsky. En dat alles in de context van een zinderende, chaotische samenleving. Op weg naar een betere wereld?!
‘De wereld van Pyke Koch’
Pyke Koch (1901-1991) is een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het neo- of magisch realisme in Nederland. Het Centraal Museum Utrecht wijdde in 2017/2018 een grootse tentoonstelling aan deze kunstenaar.
Met o.a. de kunstenaars Carel Willink en Charley Toorop vertegenwoordigde Pyke Koch de zogenaamde ‘Neue Sachlichkeit’ in Duitsland tijdens het Interbellum (de periode tussen de beide Wereldoorlogen). Zijn kunstenaarschap geeft een dieper inzicht in de relatie tussen de politieke complexiteit en het kunstenaarschap van die tijd. Zijn bekentenis tot het fascisme (waarvan hij later afstand heeft genomen) en zijn kunst dragen bij aan het debat over ‘goed’ en fout’ dat sinds 1945 niet is verstomd.
Koch bleef actief als kunstenaar tot 1980. Zijn laatste schilderij, De koorddanser III (1980), kan gezien worden als een zelfportret, waarmee hij de balans opmaakte van zijn leven en werk. In een kale afgetakelde kamer met twee deuren, waarachter trappen naar beneden en naar boven leiden, balanceert een man met doek over zijn hoofd op het koord.
(bron: Centraal Museum Utrecht)
Cursusleiding: dr. Jan Henk Hamoen, theoloog, kunstliefhebber, bestuurslid Stichting Klaas Koopmans en drs. Marie Christine Walraven (2 maart 2022)
Locatie: De Buorskip, Beetsterzwaag
Data: woensdag: 2 februari, 16 februari, 2 maart 2022
Tijd: 10.00 – 12.00 uur
Kosten: € 40,00
(Graag aanmelden voor 1 december 2021)
Gezamenlijke slotbijeenkomst
11 april 2022
‘Rembrandt en het Jodendom’
Marie Christine Walraven, kunsthistorica
In voorgaande eeuwen is de romantische voorstelling van zaken ontstaan dat Rembrandt een speciale band met Joden had. Hij zou bevriend zijn geweest met de filosoof Spinoza en met rabbijn Menasse ben Israël. In zijn schilderijen zag men soms sporen van Joodse mystiek (kabbala) en andere verwijzingen naar het Jodendom. De mensen uit Rembrandts dagelijkse omgeving, de Amsterdamse Jodenbuurt, zouden zijn inspiratiebron zijn geweest voor veel tekeningen en portretten. Maar klopt dit beeld wel? In het verleden hadden tientallen van zijn schilderijen Joodse titels zoals bijvoorbeeld ‘Het Joodse Bruidje’. Gaat het hier wel om een Joods liefdespaar? In de lezing wordt deze voorstelling van zaken ontrafeld en gaat drs. Walraven op zoek naar de ware ‘Joodse’ Rembrandt. Zij studeerde kunstgeschiedenis in Leiden, is momenteel docent bij Kunst&Co-Uden en houdt regelmatig lezingen over kunsthistorische onderwerpen.